शरद पवार
शरदचंद्र गोविंदराव पवार, प्रचलित नाव शरद पवार, हे महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ राजकीय नेते असून भारतीय राजकारणातील दीर्घकाळ सक्रिय असलेले नेते आहेत. महाराष्ट्राच्या राजकारणापासून राष्ट्रीय राजकारणापर्यंत त्यांनी विविध महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या आहेत. ते महाराष्ट्राचे चार वेळा मुख्यमंत्री राहिले असून केंद्र सरकारमध्ये संरक्षणमंत्री आणि कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे.
शरद पवार हे राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी–शरदचंद्र पवार (NCP-SP) चे अध्यक्ष असून सध्या महाराष्ट्रातून राज्यसभेचे खासदार आहेत. 2026 मध्ये त्यांची राज्यसभेवर फेरनिवड झाली आणि 6 एप्रिल 2026 रोजी त्यांनी राज्यसभा सदस्य म्हणून शपथ घेतली.
वैयक्तिक माहिती
- पूर्ण नाव: शरदचंद्र गोविंदराव पवार
- प्रचलित नाव: शरद पवार
- इंग्रजी नाव: Sharadchandra Govindrao Pawar
- जन्मतारीख: 12 डिसेंबर 1940
- जन्मस्थळ: बारामती, जि. पुणे, महाराष्ट्र
- मूळ गाव: काटेवाडी, ता. बारामती, जि. पुणे
- वडील: गोविंदराव पवार
- आई: शारदाबाई पवार
- पत्नी: प्रतिभा पवार
- मुलगी: सुप्रिया सुळे
- राजकीय पक्ष: राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी–शरदचंद्र पवार
- सध्याचे पद: राज्यसभा खासदार
- पक्षातील जबाबदारी: NCP-SP अध्यक्ष
- व्यवसाय: कृषी
- वाढदिवस: 12 डिसेंबर
- शैक्षणिक माहिती: 1958 मध्ये महाराष्ट्र राज्य मंडळातून दहावी उत्तीर्ण
- राजकीय कारकीर्दीची सुरुवात: युवक काँग्रेस
- पहिली विधानसभा निवडणूक: 1967, बारामती
- पद्मविभूषण: 2017
2026 च्या राज्यसभा निवडणूक प्रतिज्ञापत्रात त्यांची शैक्षणिक पात्रता दहावी उत्तीर्ण अशी नोंद आहे आणि व्यवसाय कृषी असा नमूद आहे.
बालपण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी
शरद पवार यांचा जन्म 12 डिसेंबर 1940 रोजी बारामती परिसरात झाला. त्यांचे वडील गोविंदराव पवार हे सहकार क्षेत्राशी संबंधित होते, तर आई शारदाबाई पवार सार्वजनिक जीवनाशी जोडलेल्या होत्या.
बारामतीच्या ग्रामीण वातावरणात त्यांचे बालपण गेले. शेती, सहकार, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि स्थानिक सार्वजनिक जीवनाचा त्यांच्या राजकीय जडणघडणीवर प्रभाव पडला.
त्यांच्या कुटुंबाचा बारामती परिसराशी दीर्घ संबंध असून पुढील काळात बारामती हे त्यांच्या राजकीय आणि सार्वजनिक कार्याचे प्रमुख केंद्र बनले.
शिक्षण आणि विद्यार्थी जीवन
शरद पवार यांचे प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण बारामती येथे झाले. 1958 मध्ये त्यांनी महाराष्ट्र राज्य मंडळाची दहावीची परीक्षा उत्तीर्ण केली, अशी त्यांच्या 2026 च्या निवडणूक प्रतिज्ञापत्रातील नोंद आहे.
विद्यार्थीदशेपासूनच त्यांचा सार्वजनिक आणि संघटनात्मक कार्याकडे कल होता. युवक काँग्रेसच्या माध्यमातून त्यांनी राजकीय कामाला सुरुवात केली.
राजकारणात प्रवेश
शरद पवार यांनी युवक काँग्रेसच्या माध्यमातून राजकीय कार्याला सुरुवात केली. पुणे जिल्ह्यातील युवक काँग्रेसच्या संघटनात्मक कामात त्यांनी सहभाग घेतला.
तरुण वयातच पक्ष संघटन, कार्यकर्त्यांशी संपर्क आणि स्थानिक राजकारणाचा अनुभव मिळवत त्यांनी पुढे महाराष्ट्राच्या राजकारणात प्रवेश केला.
1967 : पहिल्यांदा आमदार
1967 मध्ये शरद पवार यांनी बारामती विधानसभा मतदारसंघातून महाराष्ट्र विधानसभेची निवडणूक लढवली आणि ते प्रथमच आमदार म्हणून निवडून आले.
वयाच्या 20च्या दशकातच त्यांनी विधानसभेत प्रवेश केला. त्यानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणातील त्यांचा दीर्घ प्रवास सुरू झाला.
महाराष्ट्र सरकारमध्ये मंत्री
विधानसभा सदस्य झाल्यानंतर शरद पवार यांनी महाराष्ट्र सरकारमध्ये विविध मंत्रीपदे सांभाळली.
त्यांनी गृह, अन्न व नागरी पुरवठा, शिक्षण, कृषी, उद्योग, कामगार, युवक कल्याण आणि क्रीडा यांसारख्या विविध विभागांशी संबंधित जबाबदाऱ्या सांभाळल्या.
1978 : पहिल्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1978 मध्ये महाराष्ट्रातील राजकीय परिस्थितीत मोठे बदल झाले. शरद पवार यांनी स्वतंत्र राजकीय भूमिका घेत सरकार स्थापन केले आणि 18 जुलै 1978 रोजी महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली.
त्यावेळी ते महाराष्ट्राचे सर्वात तरुण मुख्यमंत्री ठरले.
त्यांचा पहिला मुख्यमंत्रीपदाचा कार्यकाळ 1978 ते 1980 असा राहिला.
विरोधी पक्षातील काळ
1980 नंतर शरद पवार यांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणात विरोधी पक्षाची भूमिका बजावली.
1981 ते 1986 या काळात त्यांनी महाराष्ट्र विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते म्हणून काम केले.
या काळात त्यांनी पक्ष संघटन आणि महाराष्ट्रातील राजकीय संपर्क कायम ठेवला.
1984 : लोकसभेत प्रवेश
1984 मध्ये शरद पवार पहिल्यांदा बारामती लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले.
लोकसभेतील त्यांच्या सुरुवातीच्या कार्यकाळानंतर त्यांनी पुन्हा महाराष्ट्राच्या राज्य राजकारणात सक्रिय भूमिका घेतली.
1988 : पुन्हा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1988 मध्ये शरद पवार पुन्हा काँग्रेसमध्ये परतले आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले.
त्यानंतर 1990 मध्ये विधानसभा निवडणुकीनंतर त्यांनी पुन्हा सरकारचे नेतृत्व केले.
1991 : केंद्रीय संरक्षणमंत्री
1991 मध्ये केंद्रात पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वाखाली सरकार स्थापन झाल्यानंतर शरद पवार यांची केंद्रीय संरक्षणमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली.
केंद्र सरकारमधील त्यांच्या राष्ट्रीय राजकारणातील हा महत्त्वाचा टप्पा होता.
1993 : चौथ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1993 मध्ये शरद पवार पुन्हा महाराष्ट्राच्या राजकारणात परतले आणि 6 मार्च 1993 रोजी चौथ्यांदा महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली.
1995 च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर महाराष्ट्रात सत्तांतर झाले आणि त्यांचा मुख्यमंत्रीपदाचा कार्यकाळ संपला.
1998 : लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते
1998 मध्ये शरद पवार लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते झाले.
राष्ट्रीय राजकारणातील त्यांची भूमिका या काळात अधिक व्यापक झाली.
1999 : राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना
1999 मध्ये शरद पवार, पी. ए. संगमा आणि तारिक अन्वर यांनी काँग्रेसपासून वेगळे होत राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना केली.
शरद पवार हे पक्षाच्या स्थापनेपासून त्याचे प्रमुख नेते राहिले.
2004 : केंद्रीय कृषिमंत्री
2004 मध्ये केंद्रात संयुक्त पुरोगामी आघाडीचे सरकार स्थापन झाल्यानंतर शरद पवार यांची केंद्रीय कृषिमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली.
2004 ते 2014 या कालावधीत त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये कृषिमंत्री म्हणून काम केले. कृषी, शेतकरी, अन्नसुरक्षा आणि कृषी क्षेत्राशी संबंधित विविध विषयांवर त्यांच्या कार्यकाळात केंद्र सरकारमध्ये काम झाले.
2009 : माढा लोकसभा मतदारसंघ
2009 मध्ये शरद पवार यांनी माढा लोकसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढवली आणि ते लोकसभेवर निवडून आले.
माढा मतदारसंघातील त्यांची निवडणूक ही सोलापूर जिल्ह्याच्या राजकीय इतिहासातील महत्त्वाची घटना मानली जाते.
क्रिकेट प्रशासनातील कार्य
राजकारणाबरोबरच शरद पवार यांनी क्रिकेट प्रशासनातही काम केले.
ते भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे (BCCI) अध्यक्ष 2005 ते 2008 या कालावधीत होते.
त्यानंतर त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC) चे अध्यक्ष 2010 ते 2012 या कालावधीत काम पाहिले.
क्रिकेट प्रशासनातील त्यांच्या कार्यामुळे त्यांचा सार्वजनिक जीवनातील विस्तार राजकारणाबाहेरही झाला.
सामाजिक, शैक्षणिक आणि संस्थात्मक कार्य
शरद पवार यांचा सार्वजनिक कार्याचा विस्तार शिक्षण, शेती, सहकार आणि ग्रामीण विकास क्षेत्रातही झाला.
विद्या प्रतिष्ठान, बारामती, रयत शिक्षण संस्था, अॅग्रीकल्चरल डेव्हलपमेंट ट्रस्ट, बारामती यांसारख्या संस्थांशी त्यांचा संबंध राहिला आहे.
शिक्षणाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना संधी उपलब्ध करून देण्यावर त्यांच्या सार्वजनिक कार्यात भर राहिला आहे.
रयत शिक्षण संस्था
शरद पवार हे रयत शिक्षण संस्थेशी दीर्घकाळ जोडलेले आहेत.
2026 मध्ये त्यांची रयत शिक्षण संस्थेच्या अध्यक्षपदी 2026 ते 2029 या कालावधीसाठी पुन्हा निवड झाली.
त्यामुळे त्यांच्या सध्याच्या सार्वजनिक जबाबदाऱ्यांमध्ये राजकारणासोबत शिक्षण क्षेत्रातील संस्थात्मक कामाचाही समावेश आहे.
कृषी आणि शेतकरी क्षेत्र
शरद पवार यांची वैयक्तिक आणि राजकीय पार्श्वभूमी कृषी क्षेत्राशी जोडलेली आहे.
केंद्रात कृषिमंत्री असताना त्यांनी कृषी उत्पादन, शेतकरी, अन्नसुरक्षा, सिंचन, कृषी बाजारपेठ आणि कृषी प्रक्रिया यांसारख्या विषयांवर काम केले.
बारामती परिसरातील कृषी विकास आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित उपक्रमांमध्येही त्यांचा सहभाग राहिला आहे.
पद्मविभूषण
भारत सरकारने 2017 मध्ये शरद पवार यांना पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले.
हा पुरस्कार त्यांना सार्वजनिक जीवनातील योगदानासाठी प्रदान करण्यात आला.
लेखन
शरद पवार यांनी आपल्या प्रदीर्घ राजकीय जीवनावर आधारित “लोक माझे सांगाती” हे आत्मचरित्र लिहिले आहे.
त्यांचे इंग्रजी भाषेतील आत्मचरित्र “On My Terms: From the Grassroots to the Corridors of Power” हेही प्रकाशित झाले आहे.
कौटुंबिक जीवन
शरद पवार यांचा विवाह प्रतिभा पवार यांच्याशी 1 ऑगस्ट 1967 रोजी झाला.
त्यांना एक मुलगी आहे — सुप्रिया सुळे.
सुप्रिया सुळे या बारामती लोकसभा मतदारसंघाच्या खासदार असून राष्ट्रीय राजकारणात सक्रिय आहेत.
राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील फूट
2023 मध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये मोठी राजकीय फूट पडली.
यानंतर शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील गट आणि अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील गट असे दोन स्वतंत्र राजकीय प्रवाह निर्माण झाले.
2024 मध्ये निवडणूक आयोगाने शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील गटाला “Nationalist Congress Party–Sharadchandra Pawar” हे नाव दिले आणि “तुतारी वाजवणारा माणूस” हे निवडणूक चिन्ह दिले.
2024 नंतरचा राजकीय प्रवास
2024 च्या लोकसभा आणि महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकांच्या काळात शरद पवार यांनी त्यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षासाठी राज्यभर प्रचार केला.
पक्ष संघटन मजबूत करणे, आघाडीतील घटक पक्षांशी समन्वय आणि महाराष्ट्रातील विविध राजकीय प्रश्नांवर भूमिका मांडणे हे त्यांच्या सार्वजनिक राजकीय कार्याचे प्रमुख भाग राहिले.
2026 : पुन्हा राज्यसभा सदस्य
2026 मध्ये शरद पवार यांची महाराष्ट्रातून राज्यसभेवर फेरनिवड झाली.
6 एप्रिल 2026 रोजी त्यांनी संसद भवनात राज्यसभा सदस्य म्हणून शपथ घेतली.
सध्याच्या संसदीय नोंदीनुसार त्यांचा कार्यकाळ 2026 पासून सुरू आहे.
सध्याची राजकीय जबाबदारी
सप्टेंबर 2026 पर्यंत शरद पवार यांची प्रमुख सार्वजनिक ओळख:
- राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी–शरदचंद्र पवारचे अध्यक्ष
- महाराष्ट्रातून राज्यसभा खासदार
- रयत शिक्षण संस्थेचे अध्यक्ष
- ज्येष्ठ राष्ट्रीय राजकीय नेते
2026 च्या राज्यसभा नोंदीत ते महाराष्ट्राचे सदस्य म्हणून कार्यरत असल्याचे नमूद आहे.
दैनंदिन सार्वजनिक जीवन
शरद पवार यांच्या सार्वजनिक जीवनात पक्षाच्या बैठका, कार्यकर्त्यांशी संवाद, राज्यसभा कामकाज, राजकीय नेत्यांशी बैठका, पत्रकारांशी संवाद, शेतकरी व ग्रामीण प्रश्नांवरील भूमिका, सामाजिक आणि शैक्षणिक संस्थांचे कार्यक्रम आणि विविध सार्वजनिक कार्यक्रमांचा समावेश आहे.
त्यांच्या प्रदीर्घ राजकीय अनुभवामुळे महाराष्ट्रातील राजकीय घडामोडींमध्ये त्यांचे वक्तव्य आणि भूमिका नियमितपणे चर्चेत राहतात.
शरद पवार यांचा राजकीय प्रवास — थोडक्यात
1958 — युवक काँग्रेसच्या माध्यमातून राजकीय कार्याची सुरुवात
1967 — बारामती विधानसभा मतदारसंघातून पहिल्यांदा आमदार
1972 — महाराष्ट्र सरकारमध्ये राज्यमंत्री
1974 — कॅबिनेट मंत्री
1978 — पहिल्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1981–1986 — महाराष्ट्र विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते
1984 — पहिल्यांदा लोकसभा सदस्य
1988 — दुसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1990 — तिसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1991 — केंद्रीय संरक्षणमंत्र
1993 — चौथ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
1998 — लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते
1999 — राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना
2004 — केंद्रीय कृषिमंत्री
2005–2008 — BCCI अध्यक्ष
2009 — माढा लोकसभा मतदारसंघातून विजय
2010–2012 — ICC अध्यक्ष
2017 — पद्मविभूषण
2023 — राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट
2024 — NCP-SP आणि ‘तुतारी वाजवणारा माणूस’
2026 — राज्यसभेवर फेरनिवड
6 एप्रिल 2026 — राज्यसभा सदस्य म्हणून शपथ
सप्टेंबर 2026 — NCP-SP अध्यक्ष आणि राज्यसभा खासदार म्हणून सक्रिय
शरद पवार यांचे प्रमुख कार्यक्षेत्र
शरद पवार यांच्या सार्वजनिक जीवनाचा विस्तार पुढील क्षेत्रांमध्ये झाला आहे:
राजकारण • कृषी • शेतकरी प्रश्न • सहकार • ग्रामीण विकास • शिक्षण • क्रीडा • क्रिकेट प्रशासन • संसदीय कामकाज • पक्ष संघटन • सामाजिक संस्था
या व्यक्तीशी संबंधित बातम्या
सोलापूर जिल्हा परिषदेत सातव्या स्वीकृत जागेवरून रणधुमाळी; मोहिते-पाटील समर्थकांना रोखण्यासाठी नवी राजकीय जुळवाजुळव?
सोलापूर जिल्हा परिषदेत सातव्या स्वीकृत जागेवरून रणधुमाळी; मोहिते-पाटील समर्थकांना रोखण्यासाठी नवी राजकीय जुळवाजुळव?सातव्या जागेच्या गणितावर स्थानिक आघाड्यांच्या हालचालींचा परिणाम होणार? भाजपच्या चार जागांसाठीही इच्छुकांमध्ये चुरस विशेष वृत्त प्रतिनिधी…
