विषय हार्ड : मोहिते-पाटलांची साथ सोडून जानकर भाजपच्या वाटेवर? गोरे जवळ आले, पण सातपुते आडवे! माळशिरसच्या राजकारणात नवा चक्रव्यूह
३० वर्षांचं वैर विसरून जुळलेली हातमिळवणी आता तुटतेय का? शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीचा आमदार भाजपच्या गोटात जवळ येतोय; पण भाजपचा माळशिरसमधला जुना चेहरा राम सातपुते यांचं काय?
सोलापूर : माळशिरसच्या राजकारणात पुन्हा एकदा मोठी उलथापालथ होण्याची चिन्हं दिसू लागली आहेत. एकेकाळी मोहिते-पाटील आणि उत्तम जानकर हे दोन वेगळे राजकीय ध्रुव होते. तब्बल तीन दशकांच्या राजकीय संघर्षानंतर २०२४ मध्ये दोन्ही बाजू एका व्यासपीठावर आल्या. या राजकीय मनोमिलनाने माळशिरस आणि माढ्याच्या राजकारणात मोठा बदल घडवून आणला. पण आता दोन वर्षांच्याही आत चित्र पुन्हा बदलताना दिसत आहे. मोहिते-पाटील आणि उत्तम जानकर यांच्यातील राजकीय अंतर वाढतंय का आणि त्याचवेळी जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून जानकर भाजपच्या जवळ येत आहेत का? हा प्रश्न सध्या माळशिरसच्या राजकीय वर्तुळात चर्चेचा विषय बनला आहे.
ही कहाणी समजून घ्यायची असेल तर सुरुवात २०२४ पासून करावी लागेल.
तीस वर्षांचं वैर आणि अचानक झालेलं मनोमिलन
उत्तम जानकर आणि मोहिते-पाटील यांच्यातील राजकीय संघर्ष माळशिरसच्या राजकारणाला परिचित आहे. एकीकडे मोहिते-पाटील घराण्याचं पारंपरिक राजकीय वर्चस्व, तर दुसरीकडे त्याला आव्हान देत स्वतःची स्वतंत्र राजकीय ताकद उभी करणारे उत्तम जानकर, अशी माळशिरसची राजकीय मांडणी अनेक वर्षे पाहायला मिळाली.
मात्र २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीच्या आधी परिस्थितीने अचानक वेगळं वळण घेतलं. भाजपकडून माढा लोकसभेची उमेदवारी आणि स्थानिक राजकीय समीकरणांवरून मोहिते-पाटील नाराज झाले. धैर्यशील मोहिते-पाटील यांनी भाजप सोडून शरद पवारांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. त्याच काळात उत्तम जानकर आणि मोहिते-पाटील गटातील जुनं वैर संपवण्याचा प्रयत्न झाला. दोन्ही गट एकत्र आल्याची बातमी त्यावेळी मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत होती.
याचा थेट परिणाम माढा लोकसभा निवडणुकीच्या राजकारणावर झाला. धैर्यशील मोहिते-पाटील यांनी माढ्यातून निवडणूक लढवली आणि विजयी झाले. माळशिरसच्या राजकीय पटावरही या नव्या समीकरणाचा प्रभाव जाणवला.
म्हणजेच एकेकाळचे राजकीय विरोधक एकत्र आले आणि मोहिते-पाटील + उत्तम जानकर हे समीकरण तयार झालं.
पण राजकारणात समीकरणं ही कायमची नसतात.
लोकसभेनंतर विधानसभेत ‘उत्तम’ बदललं गणित
२०२४ ची विधानसभा निवडणूक आली आणि माळशिरसचा आखाडा पुन्हा रंगला.
यावेळी शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीकडून उत्तम जानकर रिंगणात होते, तर भाजपकडून राम सातपुते. ही लढत फक्त दोन उमेदवारांमध्ये नव्हती. तिच्यामागे २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर तयार झालेली मोहिते-पाटील–जानकर यांची जवळीक, भाजपची संघटनात्मक ताकद आणि राम सातपुते यांची स्थानिक राजकीय पकड असे अनेक पदर होते.
अखेर उत्तम जानकर विजयी झाले. उपलब्ध निवडणूक निकालांनुसार जानकरांना १,११,००७ मते, तर राम सातपुते यांना १,०१,९२२ मते मिळाली; जानकरांचा विजय ९,०८५ मतांनी झाला.
इथून पुढे माळशिरसच्या राजकारणात एक वेगळीच परिस्थिती निर्माण झाली.
मोहिते-पाटील यांच्या राजकीय साथीतून विधानसभेत पोहोचलेले उत्तम जानकर आता स्वतः आमदार झाले होते.
आणि आमदार झाल्यानंतर त्यांची राजकीय उंचीही बदलली.
मग आता प्रश्न—मोहिते-पाटलांची फरकती झाली का?
आज माळशिरसच्या राजकीय चर्चेतला सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे.
२०२४ मध्ये ज्यांच्याशी राजकीय मनोमिलन झालं, त्या मोहिते-पाटील गटाशी जानकरांची पूर्वीसारखी जवळीक आहे का? की आता उत्तम जानकर आपली स्वतंत्र राजकीय मांडणी करत आहेत?
कारण सध्याच्या काही हालचालींकडे पाहिलं तर जानकर आणि पालकमंत्री जयकुमार गोरे यांच्यातील जवळीक चर्चेत आली आहे. विधान परिषद निवडणुकीच्या वेळी जानकर यांनी महायुतीचे उमेदवार राजेंद्र राऊत यांना पाठिंबा दिल्याचे वृत्त आले होते. त्यानंतर महायुतीच्या बैठकीत जानकरांच्या उपस्थितीचाही राजकीय अर्थ काढला गेला.
इथेच राजकीय गणिताला नवा रंग मिळतो.
शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीचा आमदार महायुतीच्या व्यासपीठावर दिसतोय, जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून भाजपशी संपर्क वाढतोय, आणि दुसऱ्या बाजूला मोहिते-पाटील यांच्याशी पूर्वीचं समीकरण तितकं ठळक दिसत नाही—मग हे फक्त प्रसंगानुरूप राजकारण आहे की पुढच्या राजकीय वाटचालीची तयारी?
याचं उत्तर अजून स्पष्ट नाही.
पण प्रश्न मोठा आहे.
जयकुमार गोरे यांची भूमिका कुठे येते?
माळशिरसच्या राजकारणात जयकुमार गोरे हे आता महत्त्वाचं नाव आहे. पालकमंत्री म्हणून सोलापूर जिल्ह्यात त्यांची भूमिका वाढली आहे. त्यामुळे उत्तम जानकर आणि गोरे यांच्यातील राजकीय जवळीक ही केवळ दोन नेत्यांमधील व्यक्तिगत संपर्क म्हणून पाहायची की त्यामागे काही व्यापक राजकीय गणित आहे, हा प्रश्न उपस्थित होतो.
विशेष म्हणजे विधान परिषद निवडणुकीच्या निकालानंतर जयकुमार गोरे यांनी माळशिरसमधील भाजपच्या नेतृत्वाबाबत भूमिका स्पष्ट केली होती. राम सातपुते हाच माळशिरसमधील भाजपचा नेता असल्याचे त्यांनी सांगितले होते. त्याचवेळी जानकरांनी केलेल्या मदतीची दखल घेतल्याचेही वृत्त आले.
म्हणजेच गोरे यांच्या समीकरणात दोन वेगवेगळे धागे एकाच वेळी दिसतात—
एकीकडे उत्तम जानकरांशी राजकीय संपर्क; दुसरीकडे राम सातपुते यांचं भाजपमधील स्थान कायम.
आणि इथेच खरी गुंतागुंत आहे.
कारण सातपुते आणि जानकरांचं राजकारण अजूनही आमनेसामने आहे!
राम सातपुते आणि उत्तम जानकर हे माळशिरसच्या राजकारणात एकमेकांचे राजकीय प्रतिस्पर्धी राहिले आहेत. २०२४ मध्ये विधानसभा निवडणुकीत हे दोघे थेट आमनेसामने होते. जानकर विजयी झाले, पण त्यानंतरही दोन्ही गटांतील राजकीय अंतर कमी झाल्याचं चित्र नाही.
याचं ताजं उदाहरण २०२६ मधील जिल्हा परिषद निवडणुकीत पाहायला मिळालं.
उत्तम जानकर यांचे पुत्र जीवन जानकर आणि राम सातपुते यांच्या पत्नी संस्कृती सातपुते यांच्यात दहिगाव गटात लढत झाली. या लढतीत संस्कृती सातपुते विजयी झाल्या. त्याच निवडणुकीत मोहिते-पाटील कुटुंबातील अर्जुनसिंह मोहिते-पाटील यांनाही स्थानिक पातळीवर लढतींचा सामना करावा लागला.
म्हणजे एकीकडे जानकर विरुद्ध सातपुते, तर दुसरीकडे भाजप विरुद्ध मोहिते-पाटील अशी स्थानिक राजकीय लढतही दिसून आली.
मग अशा परिस्थितीत जानकर भाजपच्या जवळ आले तर?
भाजपसाठीही हा पेच छोटा नाही!
बाहेरून पाहिलं तर एखादा विरोधी आमदार जवळ येणं ही राजकीयदृष्ट्या मोठी गोष्ट वाटू शकते. पण पक्षाच्या स्थानिक संघटनेत आधीपासून नेतृत्व करणाऱ्या नेत्याचं काय?
माळशिरसमध्ये भाजपचा चेहरा म्हणून राम सातपुते यांचं नाव आधीपासून आहे. त्यांनी उत्तम जानकरांविरुद्ध विधानसभा निवडणूक लढवली आहे. स्थानिक पातळीवर दोन्ही गटांमध्ये संघर्ष झालेला आहे. अशा वेळी जानकर आणि भाजपमध्ये जवळीक वाढली तर राम सातपुते आणि उत्तम जानकर यांचं समीकरण भाजप कसं सांभाळणार?
हा प्रश्न फक्त माळशिरसचा नाही; भाजपच्या स्थानिक संघटनात्मक राजकारणाचाही आहे.
कारण एखाद्या बाहेरील नेत्याला राजकीय स्पेस देणं आणि त्या नेत्याला स्थानिक संघटनेत स्वीकारणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
जानकर मोहिते-पाटलांच्या ‘वळचणीला’ राहतील का?
इथे उत्तम जानकरांच्या राजकारणाची दुसरी बाजू महत्त्वाची ठरते.
२०२४ मध्ये मोहिते-पाटील आणि जानकर एकत्र आले, हे खरं. पण त्यातून जानकर हे मोहिते-पाटील यांच्या राजकीय सावलीत गेले, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. उलट जानकरांची स्वतःची राजकीय ताकद आहे. त्यांनी दीर्घकाळ मोहिते-पाटील विरोधात राजकारण केलं आहे. त्यामुळे “जानकर आता मोहिते-पाटलांच्या वळचणीला राहणारे नेते आहेत का?” हा प्रश्नच कदाचित चुकीच्या चौकटीतला ठरू शकतो.
स्थानिक राजकीय चर्चेत तर याच्या उलट मतही ऐकायला मिळतं—उत्तम जानकर हे कोणत्याही मोठ्या घराण्याच्या राजकीय वळचणीला कायम उभे राहणारे नेते नाहीत; त्यांची स्वतःची राजकीय जागा निर्माण करण्याची क्षमता आणि भूमिका आहे.
आणि जर ही भूमिका खरी ठरली, तर आजचा प्रश्न आणखी मोठा होतो.
मग जानकरांची पुढची मांडणी नेमकी कुठे आहे?
शरद पवारांचा आमदार, पण महायुतीच्या जवळीकची चर्चा!
उत्तम जानकर सध्या शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार आहेत. त्यामुळे त्यांच्या भाजप किंवा महायुतीशी वाढत्या संपर्काच्या चर्चेला राजकीय महत्त्व आहे.
पण इथेही एक गोष्ट लक्षात घ्यावी लागेल.
महायुतीच्या एखाद्या कार्यक्रमाला उपस्थित राहणे, एखाद्या उमेदवाराला विशिष्ट निवडणुकीत पाठिंबा देणे किंवा एखाद्या नेत्याशी जवळीक ठेवणे म्हणजे पक्षबदल झाला, असा थेट निष्कर्ष काढता येत नाही.
म्हणूनच “जानकर भाजपमध्ये जाणार” असं सांगण्यापेक्षा “जानकरांची भाजपशी जवळीक का वाढतेय?” हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा आहे.
मोहिते-पाटलांसाठी हा धक्का की जानकरांची स्वतंत्र वाट?
जर उत्तम जानकर आणि मोहिते-पाटील यांच्यातील २०२४ मधील राजकीय समीकरण आता पूर्वीसारखं राहिलं नसेल, तर त्याचा परिणाम माळशिरसच्या राजकारणावर होणारच.
कारण २०२४ मध्ये या दोन्ही गटांच्या एकत्र येण्याने भाजपविरोधातील राजकीय समीकरणाला बळ मिळालं होतं. आता त्याच समीकरणातील एक महत्त्वाचा घटक वेगळ्या दिशेने जात असेल, तर मोहिते-पाटील गटाला नव्या राजकीय मांडणीचा विचार करावा लागू शकतो.
पण इथेही घाईने निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.
कारण जानकर आणि मोहिते-पाटील यांच्यातील राजकीय संबंध नेमके किती बदलले आहेत, हे सार्वजनिकरीत्या पूर्णपणे स्पष्ट झालेले नाही.
म्हणून सध्या हा राजकीय संकेतांचा खेळ आहे.
आणि या सगळ्यात राम सातपुते कुठे उभे आहेत?
हा प्रश्न कदाचित या संपूर्ण समीकरणाचा सर्वात रंजक भाग आहे.
राम सातपुते हे भाजपचे माळशिरसमधील महत्त्वाचे नेते आहेत. २०२४ मध्ये त्यांनी जानकरांविरोधात विधानसभा निवडणूक लढवली आणि पराभव पत्करला. पण त्यानंतर त्यांनी माळशिरसच्या स्थानिक राजकारणात आपली संघटनात्मक उपस्थिती कायम ठेवली.
२०२६ च्या जिल्हा परिषद निवडणुकीत त्यांच्या पत्नी संस्कृती सातपुते यांचा जीवन जानकर यांच्यावर विजय झाला. या निकालानंतर सातपुते गटाने माळशिरसच्या स्थानिक राजकारणात आपली ताकद दाखवली.
त्यामुळे आज जर जयकुमार गोरे आणि उत्तम जानकर यांच्यात जवळीक वाढत असेल, तर राम सातपुते यांची भूमिका काय असेल, हा प्रश्न टाळता येत नाही.
भाजप जानकरांना राजकीय स्पेस देणार असेल तर सातपुते यांची जागा कुठे असेल?
आणि जर भाजप सातपुते यांच्यावरच विश्वास ठेवणार असेल, तर जानकरांशी वाढलेली जवळीक किती पुढे जाईल?
माळशिरसचा चक्रव्यूह इथेच तयार होतो!
एक बाजूला मोहिते-पाटील.
दुसऱ्या बाजूला उत्तम जानकर.
तिसऱ्या बाजूला भाजपचे राम सातपुते.
आणि या सगळ्या समीकरणात जिल्ह्याच्या पातळीवर पालकमंत्री जयकुमार गोरे यांची भूमिका.
यात शरद पवारांची राष्ट्रवादी वेगळी आहे. मोहिते-पाटील त्याच पक्षाच्या राजकारणात आहेत. उत्तम जानकरही त्याच पक्षाचे आमदार आहेत. पण दोन्ही नेत्यांचे स्थानिक राजकीय हितसंबंध नेहमी एकसारखे असतीलच, असं नाही.
याच ठिकाणी माळशिरसचं राजकारण साध्या ‘पक्ष विरुद्ध पक्ष’ या चौकटीत बसत नाही.
इथे व्यक्तींची राजकीय ताकद, स्थानिक गट, सहकार, ग्रामपातळीवरील संबंध, सामाजिक समीकरणं आणि राज्यस्तरीय पक्षीय गणितं—सगळं एकमेकांत मिसळलेलं आहे.
आता पुढचा डाव कोणाचा?
उत्तम जानकर जर मोहिते-पाटील यांच्यापासून राजकीय अंतर वाढवत असतील आणि जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून भाजपच्या जवळ येत असतील, तर त्यामागे त्यांची स्वतःची राजकीय रणनीती असू शकते.
भाजपला यात माळशिरसमध्ये आणखी एक राजकीय पर्याय दिसत असेल, अशी चर्चा होऊ शकते.
मोहिते-पाटील गटासाठी हा बदलता संबंध महत्त्वाचा ठरू शकतो.
पण राम सातपुते यांच्यासाठीही हे समीकरण तितकंच महत्त्वाचं आहे.
कारण राजकारणात बाहेरचा विरोधक जवळ आला तर कधी कधी आतल्या समीकरणांची खरी परीक्षा सुरू होते.
‘अपात्रते’च्या चर्चेचा धागा कुठे जोडला जातो?
उत्तम जानकर यांच्या आमदारकीला आव्हान देणाऱ्या किंवा त्यांच्या अपात्रतेसंदर्भातील न्यायालयीन प्रकरणाची चर्चा राजकीय वर्तुळात होत असल्याचा मुद्दाही पुढे येतो. मात्र या प्रकरणाची नेमकी याचिका, याचिकाकर्ता, कायदेशीर आधार आणि सध्याची न्यायालयीन स्थिती अधिकृत कागदपत्रांवरून स्पष्ट केल्याशिवाय त्याचा ठोस निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
म्हणून या मुद्द्याचा राजकीय अर्थ लावताना सावध राहावं लागेल.
मात्र विश्लेषणाचा प्रश्न असा विचारता येतो—
एखाद्या आमदाराच्या राजकीय भवितव्याभोवती कायदेशीर अनिश्चिततेची चर्चा असताना त्याच वेळी सत्ताधारी पक्षातील नेत्यांशी जवळीक वाढत असेल, तर त्या हालचालींकडे राजकीय वर्तुळ संशयाने का पाहते?
हा प्रश्नच सध्या चर्चेला खाद्य देतो.
खरं गणित काय?
आजच्या घडीला तीन शक्यता राजकीय चर्चेत दिसतात.
पहिली—उत्तम जानकर आपली स्वतंत्र राजकीय जागा मजबूत करत आहेत.
दुसरी—मोहिते-पाटील यांच्याशी २०२४ मध्ये झालेले मनोमिलन हे त्या काळातील निवडणूक परिस्थितीपुरते होते आणि आता दोन्ही बाजू स्वतंत्र राजकीय वाटचाल करत आहेत.
तिसरी—जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून जानकर आणि भाजप यांच्यात काही नव्या राजकीय समन्वयाची सुरुवात होत आहे.
पण या तिन्ही शक्यतांपैकी कोणती खरी आहे, हे सध्या निश्चितपणे सांगता येणार नाही.
कारण त्यासाठी जानकरांची स्वतःची पुढची राजकीय भूमिका, मोहिते-पाटील गटाची प्रतिक्रिया आणि भाजपची अधिकृत मांडणी समोर येणं आवश्यक आहे.
माळशिरसचा आखाडा आता चौकोनी?
एकेकाळी ही लढत मोहिते-पाटील विरुद्ध जानकर अशी होती.
नंतर मोहिते-पाटील आणि जानकर एकत्र आले.
मग भाजप विरुद्ध हे समीकरण उभं राहिलं.
राम सातपुते आणि जानकर पुन्हा आमनेसामने आले.
आता जयकुमार गोरे आणि जानकर यांच्या जवळिकीची चर्चा सुरू आहे.
आणि म्हणूनच आज माळशिरसच्या राजकारणातला प्रश्न फक्त “मोहिते-पाटलांचा प्रभाव किती?” असा राहिलेला नाही.
तो आता असा आहे—
जानकर स्वतःचा स्वतंत्र गड उभा करत आहेत का?
मोहिते-पाटलांशी झालेली राजकीय हातमिळवणी संपतेय का?
जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून भाजपशी जवळीक किती पुढे जाणार?
आणि या सगळ्यात राम सातपुते आपली राजकीय जागा कशी टिकवणार?
या चार प्रश्नांची उत्तरं माळशिरसच्या पुढच्या राजकारणाची दिशा ठरवू शकतात.
कारण माळशिरसच्या मातीत आता फक्त दोन गटांची कुस्ती राहिलेली नाही. जुनं वैर, झालेलं मनोमिलन, पुन्हा तयार होणारी दुराव्याची रेषा आणि नव्या राजकीय जवळिकीची चर्चा—या सगळ्यांनी माळशिरसचा आखाडा पुन्हा तापवला आहे.
आणि शेवटी ‘विषय हार्ड’चा खरा सवाल—
मोहिते-पाटलांची साथ सोडून उत्तम जानकर स्वतःची नवी वाट तयार करत आहेत, की जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून भाजपच्या राजकीय दारावर टकटक सुरू झाली आहे?
दार उघडलं तर पुढचा प्रश्न राम सातपुते यांचा असेल… आणि दार बंद राहिलं तर जानकरांची पुढची चाल काय असेल?
माळशिरसच्या राजकारणात खरी ‘हार्ड’ स्टोरी आता इथून पुढे सुरू होते.
१. मोहिते-पाटील आणि उत्तम जानकर यांच्यात २०२४ मध्ये झालेली राजकीय हातमिळवणी आता संपतेय का?
२. जयकुमार गोरे यांच्या माध्यमातून उत्तम जानकर भाजपच्या जवळ येत आहेत का?
३. जानकर भाजपच्या जवळ आले तर राम सातपुते यांचं स्थान काय?
४. उत्तम जानकर कोणाच्या राजकीय वळचणीला जाणार, की स्वतःचीच स्वतंत्र वाट तयार करणार?
५. आणि मारकडवाडीचा सवाल अजूनही जनतेच्या मनात आहे का?
