श्रीमती द्रौपदी मुर्मू
भारताच्या १५व्या राष्ट्रपती
श्रीमती द्रौपदी मुर्मू या भारताच्या १५व्या राष्ट्रपती आहेत. त्यांनी २५ जुलै २०२२ रोजी भारताच्या राष्ट्रपतीपदाची शपथ घेतली. राष्ट्रपती होण्यापूर्वी त्यांनी २०१५ ते २०२१ या कालावधीत झारखंडच्या राज्यपाल म्हणून काम केले. वंचित, दुर्बल आणि उपेक्षित घटकांच्या सक्षमीकरणासाठी तसेच लोकशाही मूल्यांच्या बळकटीकरणासाठी त्यांनी सार्वजनिक जीवनात योगदान दिले आहे.
प्रारंभिक जीवन
द्रौपदी मुर्मू यांचा जन्म २० जून १९५८ रोजी ओडिशातील मयूरभंज जिल्ह्यातील उपरबेड़ा गावात एका संथाल आदिवासी कुटुंबात झाला. ग्रामीण आणि संघर्षमय परिस्थितीत त्यांचे बालपण गेले. प्राथमिक शिक्षण गावातील शाळेत घेतल्यानंतर त्यांनी पुढील शिक्षणासाठी भुवनेश्वर गाठले.
त्या आपल्या गावातून महाविद्यालयीन शिक्षण घेणाऱ्या पहिल्या महिलांपैकी ठरल्या. त्यांनी रमादेवी महिला महाविद्यालय, भुवनेश्वर येथून कला शाखेची पदवी प्राप्त केली. त्यांच्या शिक्षणाचा आणि संघर्षाचा प्रवास देशातील महिला, आदिवासी समाज आणि वंचित घटकांसाठी प्रेरणादायी मानला जातो.
शासकीय सेवेतून सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात
१९७९ ते १९८३ या काळात त्यांनी ओडिशा शासनाच्या सिंचन व ऊर्जा विभागात कनिष्ठ सहाय्यक म्हणून काम केले. त्यानंतर १९९४ ते १९९७ या कालावधीत रायरंगपूर येथील श्री अरविंदो इंटिग्रल एज्युकेशन अँड रिसर्च सेंटरमध्ये मानद शिक्षिका म्हणूनही त्यांनी कार्य केले. शिक्षणाचे महत्त्व आणि विशेषतः मुली व वंचित समाजातील विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाच्या संधी वाढविण्याची भूमिका त्यांच्या सार्वजनिक कार्यात पुढेही दिसून आली.
राजकीय आणि सार्वजनिक जीवन
द्रौपदी मुर्मू यांनी स्थानिक स्वराज्य संस्थेपासून आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात केली. १९९७ मध्ये त्या रायरंगपूर अधिसूचित क्षेत्र परिषदेच्या नगरसेविका म्हणून निवडून आल्या आणि त्यानंतर उपाध्यक्षपदाची जबाबदारीही त्यांनी सांभाळली.
यानंतर त्या ओडिशा विधानसभेत रायरंगपूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आल्या. २००० ते २००९ या कालावधीत त्यांनी आमदार म्हणून काम केले. या काळात त्यांनी ओडिशा सरकारमध्ये वाणिज्य व परिवहन विभाग तसेच मत्स्यव्यवसाय व पशुसंसाधन विकास विभागाच्या राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) म्हणून जबाबदारी सांभाळली.
त्यांच्या विधिमंडळातील कार्याची दखल घेत २००७ मध्ये ओडिशा विधानसभेचा पंडित नीलकंठ दास उत्कृष्ट आमदार पुरस्कार त्यांना प्रदान करण्यात आला.
झारखंडच्या राज्यपालपदाची जबाबदारी
१८ मे २०१५ रोजी द्रौपदी मुर्मू यांनी झारखंडच्या राज्यपालपदाची शपथ घेतली. त्या झारखंडच्या ९व्या राज्यपाल होत्या आणि त्यांनी सुमारे सहा वर्षे हे पद सांभाळले.
त्या आदिवासी बहुल राज्याच्या पहिल्या आदिवासी महिला राज्यपाल ठरल्या. राज्यपाल म्हणून त्यांनी शिक्षण, विद्यापीठांमधील परीक्षा व भरती प्रक्रिया, मुलींचे शिक्षण आणि आदिवासी समाजाच्या हक्कांशी संबंधित विषयांवर विशेष लक्ष दिले. त्यांच्या घटनात्मक भूमिकेचे आणि लोकशाही मूल्यांप्रती असलेल्या बांधिलकीचे कौतुक करण्यात आले.
भारताच्या राष्ट्रपतीपदापर्यंतचा ऐतिहासिक प्रवास
द्रौपदी मुर्मू यांनी २५ जुलै २०२२ रोजी भारताच्या १५व्या राष्ट्रपती म्हणून शपथ घेतली. राष्ट्रपतीपदावर पोहोचण्यापूर्वी स्थानिक स्वराज्य संस्था, विधानसभा, राज्य मंत्रिमंडळ आणि राज्यपाल अशा विविध स्तरांवर त्यांनी काम केले.
त्यांचा प्रवास हा स्थानिक स्वराज्य संस्थेतील प्रतिनिधीपासून देशाच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदापर्यंत पोहोचलेला प्रेरणादायी प्रवास म्हणून पाहिला जातो.
राष्ट्रपती म्हणून कार्य
राष्ट्रपती म्हणून द्रौपदी मुर्मू यांनी शिक्षण, महिला सक्षमीकरण, आदिवासी समाज, सामाजिक समावेशन, पर्यावरण, लोकशाही मूल्ये आणि देशाच्या विकासाशी संबंधित विविध विषयांवर आपल्या भाषणांमधून भूमिका मांडली आहे.
राष्ट्रपती भवनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर त्यांच्या भाषणांचा, अधिकृत दौऱ्यांचा, कार्यक्रमांचा आणि छायाचित्रांचा विस्तृत संग्रह उपलब्ध आहे. सप्टेंबर २०२६ पर्यंत त्या राष्ट्रपती म्हणून विविध राष्ट्रीय कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत आहेत.
आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील भूमिका
राष्ट्रपती म्हणून द्रौपदी मुर्मू यांनी भारताचे आंतरराष्ट्रीय संबंध अधिक दृढ करण्याच्या उद्देशाने अनेक देशांना भेटी दिल्या आहेत. अधिकृत प्रोफाइलनुसार त्यांनी युनायटेड किंगडम, सुरिनाम, सर्बिया, मॉरिशस, फिजी, न्यूझीलंड, तिमोर-लेस्ते, अल्जेरिया, मॉरिटानिया, मलावी, पोर्तुगाल, स्लोव्हाकिया, अंगोला, बोत्सवाना यांसह विविध देशांना भेटी दिल्या आहेत.
त्यांना विविध देशांकडून सन्मानही प्राप्त झाले आहेत. त्यामध्ये सुरिनामचा Grand Order of the Chain of the Yellow Star, Fiji चा Companion of the Order of Fiji आणि Timor-Leste चा Grand Collar of the Order of Timor-Leste यांचा समावेश आहे. तसेच विविध विद्यापीठांकडून मानद डॉक्टरेटही प्रदान करण्यात आली आहे.
वैयक्तिक जीवन
द्रौपदी मुर्मू यांचा विवाह श्याम चरण मुर्मू यांच्याशी झाला होता. ते बँक अधिकारी होते. त्यांचे २०१४ मध्ये निधन झाले. त्यांना एक कन्या इतिश्री मुर्मू असून त्या बँकिंग क्षेत्रात कार्यरत आहेत.
द्रौपदी मुर्मू यांना वाचनाची आवड असून अध्यात्मातही त्यांना विशेष रस आहे.
प्रेरणादायी प्रवास
द्रौपदी मुर्मू यांचे जीवन हे संघर्ष, शिक्षण, सामाजिक बांधिलकी, लोकशाहीवरील विश्वास आणि दृढ इच्छाशक्तीचे उदाहरण आहे. ओडिशातील एका ग्रामीण आदिवासी कुटुंबातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास देशाच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदापर्यंत पोहोचला. त्यामुळे त्यांचे जीवन विशेषतः महिला, आदिवासी समाजातील युवक आणि वंचित घटकांसाठी प्रेरणादायी ठरते.
वेबसाइटसाठी छोटा परिचय बॉक्स
नाव: श्रीमती द्रौपदी मुर्मू
जन्म: २० जून १९५८
जन्मस्थळ: उपरबेड़ा, मयूरभंज, ओडिशा
पद: भारताच्या राष्ट्रपती
राष्ट्रपती क्रमांक: १५व्या राष्ट्रपती
शपथ: २५ जुलै २०२२
मागील पद: झारखंडच्या राज्यपाल
शैक्षणिक पात्रता: कला शाखेची पदवी, रमादेवी महिला महाविद्यालय, भुवनेश्वर
विशेष ओळख: आदिवासी समाजातून देशाच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदापर्यंत पोहोचलेला प्रेरणादायी प्रवास.
